محمد جواد زرشناس - رهبر جمهوری اسلامی؛ وفادار به اندیشه های سید قطب

سید قطب، پژوهشگر و اسلام شناس مصری معاصر، را باید از جمله نظریه پردازان اندیشۀ بنیادگرایی اسلامی دانست که علاوه بر تبلیغ ایدۀ بازگشت به دوران سلف صالح، غرب ستیزی و پس زدن اغلب دستاوردهای مدرن بویژه در حوزۀ علوم انسانی را هم بر اندیشۀ بنیادگرایی اسلامی افزود تا آنجا که امروز جریانهای اسلام سیاسی از اخوان المسلمین گرفته تا القاعده و داعش و جمهوری اسلامی امروز علیرغم اختلاف نظرهای چشمگیر در حوزه ایدئولوژیک، در بدگمانی به غرب و ضرورت نابودی با یکدیگر اتفاق نظر دارند.


سید قطب که برخلاف بسیاری دیگر از نظریه پردازان این حوزه از تجربۀ زندگی در غرب و به ویژه ایالات متحده برخوردار بود، پاره ای از عادات و آداب و رفتارهای روزمره جاری در ایالات متحده که به زعم او نابهنجار بشمار می آمدند، به گزاف به کلیت غرب تعمیم داد و جهان بینی غربی را مسئول شکل گیری چنین وضعیتی برشمرد. به این اعتبار دشمنی با جهان مدرن هستۀ اصلی و ماهیت ایدئولوژی سید قطب را تشکیل می داد.


در ایران معاصر، آیت الله خمینی هرچند هرگز به سید قطب ابراز ارادتی آشکار ننمود اما در عمل همان راهی را رفت که او در پیمودنش در مصر ناکام مانده بود با این تفاوت که غرب ستیزی آیت الله خمینی برخلاف سید قطب عـَرَضی بود و نه ذاتی. در اندیشۀ آیت الله خمینی دشمنی با غرب دست کم در مراحل اولیۀ انقلاب نه تنها بخشی از ماهیت انقلاب را تشکیل نمی داد بلکه وی از عاریت گرفتن واژه هایی همچون آزادی، دموکراسی و حقوق مردم که ادبیاتی یکسره غربی را تداعی می کرد، ابایی نداشت. بعدها هم وقتی او به سرزنش غرب روی آورد، غرب ستیزی او در آمریکاستیزی خلاصه شد. در حقیقت آیت الله خمینی تحت تأثیر عوامل مختلف سیاسی و اجتماعی، بر موج غرب ستیزی ایجاد شده توسط جریانها چپ گرا سوار شد و درگیری با غرب را به سکه رایج جمهوری اسلامی در سطح شعار بدل کرد. به همین دلیل هم وی علاوه بر آنکه نابودی غرب را ممکن نمی دید، خواستار آن هم نبود و به این اعتبار او را نمی توان در شمار مریدان وفادار سید قطب و مجری ایده های وی دانست. آیت الله خمینی نه با کلیت غرب دشمنی می ورزید و نه خواستار نابودی آن بود. حداکثر نقد وی متوجه رفتارهای استعمارگرایانۀ پاره ای کشورهای غربی بود.


دوران رهبری آیت الله خامنه ای را اما باید دوران تکمیل پروژۀ سید قطب در ایران دانست؛ برپا کردن حکومتی اسلامی با هدف نابودی غرب. در این دوران بدبینی به جهان مدرن، دستاوردهای آن و دشمنی با غرب به بخشی از ماهیت ایدئولوژیک جمهوری اسلامی بدل شده است. خاستگاه پروژۀ اسلامی کردن علوم انسانی نیز همین نهادینه سازی غرب ستیزی در انقلاب بود. یکسان انگاری فلسفۀ یونانی و فلسفۀ غربی و دشمنی توأمان با فلسفه غربی و اسلامی ( به عنوان امتداد فلسفۀ یونانی) در دوران رهبری آیت الله خامنه ای به عنوان پروژۀ نظام تعریف شد و مبلغان آن در حوزه و دانشگاه قدر فراوان دیدند و کرسی های دانشگاهی به نامشان زده شد. البته این غرب ستیزی در دوران آیت الله خامنه ای تنها به حوزۀ علوم انسانی، جهان بینی و ایدئولوژی محدود نماند و طی سالهای گذشته به علوم طبیعی هم کشیده است. راه اندازی جریان پزشکی اسلامی در کشور و حمایت تمام قد از نمادهای شاخص این جریان را باید از نمودهای این پسروی ایدئولوژیک دانست همچنانکه ممنوعیت ورود واکسن های کورونا از ایالات متحده آمریکا و انگلستان را نیز باید در همین راستا ارزیابی کرد. این دشمنی سبب چنان کوررنگی در رهبری جمهوری اسلامی شده است که نه توانایی رویارویی با واقعیتهای مسلم جهان امروز را از تصمیم گیران جمهوری اسلامی سلب کرده است بلکه چشم انداز رسیدن به هرگونه راه حلی بنیادین و پایدار در رابطه با ایران و غرب را نیز تیره و تار کرده است.


درک این چرخش اساسی در نگاه جمهوری اسلامی به جهان غرب هم برای کنشگران سیاسی ایرانی ضروری است و هم برای جهان غرب که تا کنون سیاست مدارا و مهار جمهوری اسلامی را بر تغییر رژیم جمهوری اسلامی ترجیح داده است. کنش گران سیاسی ایرانی اگر توسعۀ ایران را ضرورتی تاریخی و گریزناپذیر می دانند، باید این واقعیت را بپذیرند که گذار از جمهوری اسلامی نه فقط به خاطر ذات اصلاح ناپذیر آن بلکه به دلیل این تحول ایدئولوژیکی است که موجودیت ایران را در تقابل با کلیت غرب قرار داده و کشور را ناچار به سراشیبی سقوط و عقب گرد چند صد ساله سوق خواهد داد. از طرف دیگر جهان غرب و سیاستگذاران آن نیز باید ضمن پذیرفتن این تحول بنیادین در نظام فکری رهبران جمهوری اسلامی تغییر رژیم و حمایت از تلاشهای مردم ایران برای براندازی جمهوری اسلامی را در دستور کار خود قرار داده و با توسل به تمامی ابزارهای ممکن به عقب نشاندن موقت جمهوری اسلامی اکتفا نکنند. الگوی برخورد جهان با ایدئولوژی نازیسم می تواند به عنوان مدلی برای برخورد با جمهوری اسلامی و ریشه کن سازی ایدۀ تقابل خشونت بار و حذفی میان تمدنها مورد استفاده قرار گیرد.


© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon